• मंगलबार, १८ असोज, २०७९
  • ०६:०७:१४
  • नेपालीको अभिमत

अभिमत

लाहुरः सपना र जीवन

भानु बोखिम

बिहीबार, १६ भदौ, २०७९

पोल्टोभरि मरुवा पिन्सिन थपेर
रित्तो मन फर्केका फूलमायाहरू 
चौतारीमा गुनगुनाइरहेका छन्
आफ्नै गामघरको गरिबीसित 
एउटा युद्ध लड्नुपर्थ्यो
आफ्नै हिमाली शिखरतिर 
एउटा उकालो चढ्नुपर्थ्यो

यी हरफ क्षेत्रप्रताप अधिकारीको लाहुरे र फूलहरू शीर्षकको कवितांश हुन् । एउटा संयोग भनौं, कुनै किताबमा यो कविता भेटिंदा नेपालमा भारतीय सेना भर्ती योजना अग्निपथको चर्चा चलिरहेको छ । अग्निपथ योजनाले लाहुरे सपना देखिरहेको युवालाई धेरथोर निराश बनाएको हुन सक्छ ।

ग्रामीण भेगका युवाहरूलाई लाहुर मिठो सपना बन्दै गएको छ । निश्चय नै लाहुर गएको मान्छे कुन वेला लडाइँमा होमिन्छ भन्ने थाहा हुँदैन । तर, हिजोको दिनको तुलनामा आज लडाईंको त्रास कम छ । विश्वयुद्धताका लाहुर गएकाभन्दा अहिलेका लाहुरेलाई सेवा सुविधा पनि धेरै छ । यही सुविधा र सुरक्षाको कारण अध्ययनमा तेज युवाहरू पनि अहिले लाहुरे बन्ने सपना देखिरहेका छन् ।

लाहुरेको कुरा गर्दा २०५४ देखि ५७ सालसम्मका घटना मेरा दिमागमा आउँछन् । यो समय मैले मेरो जिल्ला ताप्लेजुङमा बिताएँ । त्यो भन्दा अघि इटहरीमा बस्दा लाहुरेको तयारी गर्ने युवाहरू खासै भेटिंदैनथे । आधा जति समय गाउँमा र आधा जति समय जिल्ला सदरमुकाममा बित्यो । यो वेला देख्थें कि गाउँका युवालाई लाहुरे हुने सपना कति ठूलो थियो । तर उनीहरूको पढाइ यति कमजोर थियो कि लाहुर भिड्नको लागि आठ कक्षा पासको प्रमाणपत्र पनि धेरैसँग हुँदैनथ्यो । त्यहाँका तन्नेरी र पाका दुवै पुस्ताको एउटै स्वीकारोक्ति थियो कि अब लाहुर जाने काम पहिले जस्तो सजिलो छैन ।

लाहुर लाग्ने प्रक्रियाबारे जान्ने, सुन्नेले उनलाई सल्लाह दिएका रहेछन्– केही सेतो चिजले टालेर जानु थाहा पाउँदैनन् । उनले पनि कागजले टालेर गएछन्, पूरै आत्मविश्वासको साथ । तर दुर्भाग्य; जाँचकीले मुख खोल्न लगाउँदा दाँत टालेको कागज फुत्त झरेछ । अनि उनलाई सिधै रेसबाट बाहिर पठाइएछ ।

गाउँ गाउँबाट छानिएका युवाहरूको अर्काे चरणको छनोट परीक्षा जिल्ला सदरमुकामस्थित भानु जनमाध्यमिक विद्यालयको प्राङ्गणमा गरिन्थ्यो । गाउँबाट छनोट भएका युवालाई गल्ला पास भएको भनिन्थ्यो । त्यसपछिको छनोटलाई यारो सेलेक्सन भनेको सुन्थें । लाहुर मेरो चाहना नभएकोले आजसम्म पनि यी शब्दको सोधीखोजी गरेको छैन । सही उच्चारण गरिएको छ कि छैन भन्नेतिर पनि ध्यान दिएको छैन । विद्यालय अगाडि फुटबल खेल्ने मैदान थियो । त्यहींनेर छनोटको लागि आएका युवाहरूलाई कट्टु मात्र लगाएर उभ्याइन्थ्यो । कात्तिकको महिनामा हिमाली जिल्लामा विनाकपडा उभिनु उनीहरूलाई सहज थिएन ।

मैले यो दृश्य २०५६ र ५७ गरेर दुई साल देखें । ५७ सालको भने रमाइलो घटना छ । म त्यही विद्यालयमा १० कक्षाको विद्यार्थी थिएँ । दिदीसँग बसेर पढ्दै थिएँ । त्यहाँ भिनाजुको गाउँतिरको मानिस पनि यारो सेलेक्सनका लागि आएका थिए । उनी अघिल्लो साँझ लाहुरे हुने ठूलो सपना बुनिरहेका थिए । किन भने त्यो दिनको सबै परीक्षा उनले पास गरेका थिए । उनी कलरकबाट भिडेको हुनाले पनि बढी आशावादी थिए । त्यो वेला सुनेको शब्द कलरक हो तर वास्तवमा यो क्लर्क पनि हुन सक्छ । यसमा पनि खासै सोधिखोजी गरिएको छैन । यसको विस्तृत जानकारी छैन ।

सुने अनुसार कलरकबाट भिड्ने कम हुन्छन् । त्यसकारण कलरकबाट भिड्नेको सम्भावना बढी हुन्छ । उनको भनाइ अनुसार पहिलो वा दोस्रो श्रेणीमा एसएलसी पास गर्ने तथा प्रविणता पमाणपत्र तह उत्तीर्णले यसबाट भिड्न पाउँछन् । उनी आफैं भने त्यो वेला धरानको महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पसमा स्नातक पढ्दै थिए । उनले नेपालमा भविष्य नदेखेर होला लाहुर जाने प्रयास गरेको । तर, भोलिपल्ट उनको नुर गिरेको थियो । निकै उदास थिए । उनी त्यो दिनको परीक्षामा फेल भएका थिए । लाहुर जाने सपना सदाका लागि बन्द भएको थियो । अर्काे साल भिड्नको लागि उमेर हद पार हुन्थ्यो । यही कारणले निकै उदासिएका थिए । उनी त्यो साँझ आफ्नो दाँतलाई दोष दिंदै निकैबेर भुनिभुनिए ।

अग्निपथ योजना अनुसार भर्तीमा लागेको चार वर्षपछि ७५ प्रतिशतलाई बिदा गरिनेछ । बाँकी रहेका २५ प्रतिशले मात्र पूरै कार्यकाल भारतीय सेनामा काम गरेर पेन्सन पकाउनेछन् । स्थायी नोकरी खोजिरहेका नेपाली युवाको सपनामा यसले निश्चय नै धक्का दिनेछ ।

त्यो दिनको कथा के रहेछ भने माथिल्लोपट्टिको दाँतमा प्वाल परेको रहेछ । दाँतकै कारण फेल हुन्छु कि भन्ने शंका पहिले नै थियो । तर, लाहुर लाग्ने प्रक्रियाबारे जान्ने, सुन्नेले उनलाई सल्लाह दिएका रहेछन्– केही सेतो चिजले टालेर जानु थाहा पाउँदैनन् । उनले पनि कागजले टालेर गएछन्, पूरै आत्मविश्वासको साथ । तर दुर्भाग्य; जाँचकीले मुख खोल्न लगाउँदा दाँत टालेको कागज फुत्त झरेछ । अनि उनलाई सिधै रेसबाट बाहिर पठाइएछ ।

मेरा गाउँका धेरै दाजुभाइ त लाहुर भिड्नको लागि योग्य समेत भएनन् । भएका एकाधले पनि सफलता पाउन सकेनन् । यसपाली गाउँमा एक जना भाइलाई देखें । जसलाई देख्दा म बस्ने ललितपुरको नखिपोटमा साँझ बिहान दौडने युवाहरूलाई सम्झें । ती अपरिचित किशोर र युवाहरू बढो जोशका साथ पसिना चुहाउँदै दौडिरहेका हुन्छन् । उनीहरूलाई प्राइभेट कम्पनीले लाहुर जानको लागि प्रशिक्षण दिइरहेको हुन्छ । मेरो गाउँले भाइ पनि १०/१२ वर्षअघि लाहुरे हुने सपना बोकेर तालिम लिन आएको थियो । ऊ सिंगापुर वा बेलायतको लागि छानिन सकेन । वैदेशिक रोजगारमा गएर विप्रेषण भित्र्याउन र परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्न भने भूमिका खेल्यो ।

मलाई लाग्छ; आजकल लाहुर लाग्न सरकारी सेवा जान खोज्नेलाई लोकसेवा पास गर्न जति नै कठिन भएको छ । अझ अहिले लाहुरे भर्तीको संख्या घटाएकोले झन् कठिन भएको छ । यसमा भारत सरकारले ल्याएको अग्निपथ योजनाले पनि नेपाली युवाको सपनामा धक्का लाग्छ नै । हुनतः यो योजना भारतीय सेनामा जान चाहने भारतीय युवाकै सपनामा धक्का लाग्नेछ । यही कारण भारतमा यसको विरोध भइरहेको छ । यो योजना अनुसार भर्तीमा लागेको चार वर्षपछि ७५ प्रतिशतलाई बिदा गरिनेछ । बाँकी रहेका २५ प्रतिशले मात्र पूरै कार्यकाल भारतीय सेनामा काम गरेर पेन्सन पकाउनेछन् । स्थायी नोकरी खोजिरहेका नेपाली युवाको सपनामा यसले निश्चय नै धक्का दिनेछ ।

लाहुरेलाई भाडाको सिपाही भन्न नपाइने गरी सन् १९४७ मा भारत, नेपाल र बेलायतबीच त्रिपक्षीय सम्झौता भएको छ । तर, सम्झौताले मात्र सबै पीडाहरू समाधान हुँदैनन् । त्यसैले हामीले क्षेत्रप्रताप अधिकारीको कविताले भने झैं बाटो खोज्नु छ । हामीले हाम्रो देशमा गरिबीको युद्ध जितेर अवसरहरू सृजना गर्नुपर्छ ।

विगतमा लाहुर जानेको कथा निकै दर्दनाक र दुःखान्त छन् । यसमा विभेदका कुरा छन् । असमानताका कुरा छन् । न्यायको निम्ति लडेका कथाहरू छन् । यतिका बाबजुद नेपाली युवाहरूको लागि लाहुर ठूलो सपना हो । लाहुरे हुनु भनेको अभावबाट मुक्ति हो । आफू र आफ्नो परिवारको आर्थिक समृद्धि हो । अनि कुनै आर्थिक तथा अवसरको असुरक्षाबाट मुक्त हुनु हो । 

लाहुरेको संख्या र उनीहरूलाई लडाइँमा पठाउने कि नपठाउने भन्ने कुरा सम्बन्धित देशले तोक्ने कुरा हो । त्यसमा लाहुरेको जीवन खोसिन सक्छ । उनीहरूको परिवार जीवनभर पीडामा बाँच्नु पर्छ । यो पीडाबाट मुक्ति पाउन आफ्नै देशमा अवसरको सृजना गर्नु पर्छ । 

लाहुरेलाई भाडाको सिपाही भन्न नपाइने गरी सन् १९४७ मा भारत, नेपाल र बेलायतबीच त्रिपक्षीय सम्झौता भएको छ । तर, सम्झौताले मात्र सबै पीडाहरू समाधान हँुदैनन् । त्यसैले हामीले क्षेत्रप्रताप अधिकारीको कविताले भने झैं बाटो खोज्नु छ । हामीले हाम्रो देशमा गरिबीको युद्ध जितेर अवसरहरू सृजना गर्नुपर्छ ।

नेपालमतका कुनै पनि सामग्रीबारे तपाईंको गुनासो, सुझाव र थप जानकारी अथवा नयाँ कुनै सूचना भए हामीलाई info.nepalmat@gmail.com मा इमेल पठाउनु होला।

थप समाचार

© 2022 कृष्णसार मल्टिमिडिया. All Rights Reserved